Dziady | inne lektury | kontakt | reklama | studia
streszczenieopracowaniebohaterowieżycie i twórczość autoratest   

Geneza „Dziadów” Mickiewicza

Cztery dramaty, składające się na cykl Dziadów, powstały w różnych okresach twórczości Adama Mickiewicza. Każda część wyróżnia się inną problematyką i stanowi odrębną całość.

Filomaci
Miłośnicy nauki – tajne stowarzyszenie studentów i absolwentów Uniwersytetu Wileńskiego, o celach społeczno-patriotycznych i samokształceniowych działające w latach 1817-1823, do momentu, gdy w wyniku śledztwa prowadzonego przez senatora Nikołaja Nowosilcowa wytoczono im proces, a potem zesłano do Rosji. Interesowała ich literatura współczesna jak i dawna. Pragnęli upowszechnić swe zasady i idee, co dopr... więcej

* * *


Plan wydarzeń „Dziadów cz. II”

1) Rozpoczęcie obrzędu Dziadów w kaplicy.

2) Guślarz przyzywa duchy „lekkie”.

3) Pojawienie się Józia i Rózi.

4) Guślarz wzywa duchy „najcięższe”.

5) Zjawienie się Widma pana i stada ptaków.

6) Guślarz wzywa duchy, które nie zaznały na ziemi trosk.

7) Pojawienie się Zosi.

8) Guślarz obwieszcza zakończenie obrzędu.

9) Zjawienie się mary młodego mężczyzny.

10) Wyprowadzenie pasterki z kaplicy.... więcej

* * *

Czas i miejsce akcji oraz wątki w „Dziadach cz. II”

Akcja Dziadów cz. II rozgrywa się w noc zaduszną, w listopadzie. Miejscem akcji jest kaplica na cmentarzu, w której zbierają się uczestnicy obrzędu.

W tej części dramatu można wyróżnić następujące wątki:
1) wątek prastarego obrzędu – treść dramatu przestawia prastary obyczaj wywoływania przez ludzi duchów w noc zaduszną, aby nieść im pomoc w drodze ku zbawieniu.

2) wątek dzieci - Józia i Rózi – historia dzieci, które po śmierci nie mogą być zbawione, ponieważ nie zaznały w życiu goryczy.

3) wątek Złego Pana – losy właściciela wioski, który zmarł trzy lata temu. Nie może być zbawiony, gdyż za... więcej

* * *

Ludowość w „Dziadach cz. II”

W romantyzmie nastąpił charakterystyczny dla tej epoki zwrot ku motywom i literaturze ludowej, która pierwotnie występowała w twórczości ustnej. Romantycy w wierzeniach i zwyczajach ludowych widzieli skarbnicę tradycji narodowej. Swoje utwory stylizowali na wzór twórczości artystów, wywodzących się z prostego ludu. W dziełach romantycznych odnaleźć można przyswojone z folkloru prawdy i postawy moralne, jakimi kierował się lud. Co więcej, to właśnie romantycy wprowadzili do literatury bohatera ludowego i poprzez pryzmat jego wartości i poglądów ukazywali świat.

Adam Mickiewicz w II części Dziadów sięgnął do t... więcej

* * *

„Słuchajcie i zważcie u siebie, Że według Bożego rozkazu…” – prawdy moralne głoszone przez duchy w II cz. „Dziadów”

Na wezwanie Guślarza w kaplicy pojawiają się kolejno trzy rodzaje duchów. Każdy z nich niesie przesłanie moralne i naukę, która stanowi sumę doświadczeń i wniosków, wyciągniętych za życia i po śmierci.

Jako pierwsze pojawiają się duchy lekkie, przywołane rytuałem palonej kądzieli. Są to dusze Józia i Rózi, dzieci kobiety uczestniczącej w Dziadach. Na ziemi wiodły beztroskie życie, wypełnione zabawą i swawolą, kochane i rozpieszczane przez matkę. Choć po śmierci znalazły się w niebie, nie potrafią tam zaznać prawdziwego szczęścia, ponieważ nie dopełniły swojego człowieczeństwa koniecznym doświadczeniem cierpienia. Do zbaw... więcej

* * *

„Ciemno wszędzie, głucho wszędzie, Co to będzie, co to będzie?” – obrzęd dziadów i jego funkcja w dramacie

Konstrukcja II części Dziadów oparta jest na przebiegu pogańskiego obrzędu ku czci zmarłych.

Dziady były uroczystością, obchodzoną na terenach Litwy, Prus i Kurlandii (historycznej krainy Łotwy). Rytuał ten wywodził się z czasów pogańskich i z biegiem lat został zakazany przez duchowieństwo oraz właścicieli majątków jako zabobon ludowy. Dziady odprawiane były potajemnie w kaplicach albo pustych domach w pobliżu cmentarzy. Niegdyś nazywano je ucztą kozła. Zgromadzonej ludności przewodniczył Koźlarz, Huslar czy też Guślarz, będący zarazem kapłanem i poetą.

Rytuał polegał na przygotowaniu uczty z rozmaitego jadła i... więcej

* * *

„Dziady cz. II” jako synteza dramatu romantycznego i antycznego

Romantycy, odrzucający ideowe założenia oświecenia i klasyczną poetykę, dążyli do stworzenia własnych, oryginalnych koncepcji dzieł i form literackich.

Dziady cz. II łączą cechy charakterystyczne dla kształtującego się dramatu romantycznego oraz cechy charakterystyczne dla dramatu antycznego.

Zgodnie z duchem romantycznego światopoglądu Mickiewicz wprowadził do dzieła elementy fantastyki i ludowości, tworząc w ten sposób dwie płaszczyzny świata przedstawionego: realną i metafizyczną. Głównym bohaterem tej części Dziadów autor uczynił prosty lud – mieszkańców wsi, którzy zgodnie z tradycją przodków, zbieraj... więcej

* * *

Plan wydarzeń IV części „Dziadów”

1) Pojawienie się Pustelnika w domu Księdza.

2) Opowieść Pustelnika o miłości do Maryli – godzina miłości.

3) Pustelnik wyjawia swoje prawdziwe imię.

4) Opowieść Gustawa o udrękach po stracie ukochanej – godzina rozpaczy.

5) Gustaw przebija pierś sztyletem, okazuje się zjawą.

6) Gustaw żąda przywrócenia obrzędu dziadów – godzina przestrogi.

7) Północ i zniknięcie Gustawa.... więcej

* * *

Czas i miejsce akcji oraz wątki w IV cz. „Dziadów”

Akcja Dziadów cz. IV rozgrywa się w domu Księdza w noc zaduszną, w listopadzie. Trwa trzy godziny – od 21 do północy, odmierzane gaśnięciem kolejnych świec, biciem zegara i pianiem koguta.

W dziele można wyróżnić dwa wątki:

1) wątek tragicznej miłości Gustawa – historia miłości głównego bohatera zostaje zamknięta w trzech symbolicznych godzinach: miłości, rozpaczy i przestrogi. Gustaw opowiada o uczuciu do Maryli, które było miłością idealną i daną od Boga. Następnie przedstawia swoją rozpacz po tym, jak dziewczyna poślubiła innego mężczyznę.

2) wątek polemiki Gustawa z Księdzem –... więcej

* * *

Biografia romantycznego kochanka, zamknięta w trzech godzinach: miłości, rozpaczy i przestrogi

Liryczny monolog Gustawa o „niebie i piekle miłości” to jednocześnie pełna luk biografia młodego mężczyzny, który zbyt szybko zakończył swoje życie. Zamknął historię swojego życia w trzech krótkich i symbolicznych godzinach: miłości, rozpaczy i przestrogi.

Światopogląd Gustawa ukształtowały „książki zbójeckie”, takie jak Nowa Heloiza czy Cierpienia młodego Wertera. Stały się dla niego „niebem i torturą młodości”, wyznaczając temu najzdolniejszemu z uczniów Księdza, nowy horyzont pragnień. Młodzieniec, znudzony ziemskim życiem, zaczął gardzić ludźmi, którzy ... więcej

* * *

Spór światopoglądowy – polemika Gustawa – romantyka z Księdzem – racjonalistą

Z liryczno – emocjonalnego monologu Gustawa – nieszczęśliwego kochanka wyłania się także inne oblicze – polemisty wobec racjonalnych poglądów Księdza. Cierpiący Gustaw jest również obrońcą romantycznych ideałów, spirytualizmu i dziwów natury, które nie są znane filozofom.

Jako człowiek zmarły posiadł dar przenikania tajemnic bytu, których nie może dostrzec „mędrca oko”. Atakuje argumenty Księdza, który stara się wyjaśnić każdy cud. Gustaw jest zajadłym i namiętnym polemistą, niepotrafiącym się pogodzić z poglądami zdroworozsądkowego Księdza. Historia młodzieńca zaprzecza teoriom mędrców... więcej

* * *

„Kobieto! Puchu marny! Ty wietrzna istoto” – „Dziady” cz. IV jako romantyczne studium miłości

Monolog Gustawa o miłości i cierpieniu to wspaniałe studium psychologiczne osoby owładniętej szaleństwem miłosnej pasji. Jednocześnie to studium wielkiej miłości romantycznej, która stała się głównym tematem dzieła Mickiewicza.

Dla romantyków miłość była uprzywilejowanym tematem literackim i częścią romantycznej filozofii życia. Najwyższą wartością było samo przeżywanie miłości, niezależnie od tego, czy przynosiła ona szczęście, czy też unieszczęśliwiała. Według założeń romantyczna miłość musiała być po prostu nieszczęśliwa i prowadzić do katastrofy: rozstania na wieki, obłędu lub śmierci. Była wyrazem buntu przeciw... więcej

* * *

Plan wydarzeń III cz. „Dziadów”

1) Walka dobrych i złych mocy o duszę śpiącego więźnia.

2) Przemiana bohatera – umiera Gustaw, rodzi się Konrad.

3) Spotkanie więźniów w celi Konrada.

4) Rozmowa o przesłuchaniach i życiu w więzieniu.

5) Opowieść Sobolewskiego o wywożonych więźniach.

6) Mała Improwizacja Konrada.

7) Wielka Improwizacja.

8) Egzorcyzmy Księdza Piotra nad nieprzytomnym Konradem.

9) Widzenie Ewy.

10) Widzenie Księdza Piotra – Polska jako ukrzyżowany Chrystus.

11) Walka diabłów o duszę Senatora.

12) Widzenie Senatora.

13) Salon Warszawski.

14) Opowieść Adolfa o Cichowskim.

15) Rozmowa o śledztwie w apartamentach Senatora.

16) Prośba Pani Ro... więcej

* * *

Czas i miejsce akcji oraz wątki w III cz. „Dziadów”

Dziady cz. III składają się z dziewięciu scen, z których każda ma odrębną tematykę. Akcja dzieła trwa ponad rok, lecz pomiędzy poszczególnymi scenami są wyraźne odstępy czasowe.

Rozpoczyna się 1 listopada 1823 roku w celi więziennej Konrada. Miejscem akcji jest klasztor Bazylianów w Wilnie przy ulicy Ostrobramskiej, zmieniony na więzienie stanowe. Scena pierwsza dramatu rozgrywa się w Wigilię Bożego Narodzenia w celi Konrada. Scena druga – Wielka Improwizacja – kończy się w pierwszy dzień Bożego Narodzenia – słychać pieśni bożonarodzeniowe w pobliskim kościele. W tym samym dniu rozgrywa się sce... więcej

* * *

Struktura i konstrukcja świata przedstawionego W III części „Dziadów”

Prolog wprowadza odbiorcę w charakterystyczną strukturę świata przedstawionego w dramacie, którego akcja rozgrywa się jednocześnie na dwóch płaszczyznach: realnej i metafizycznej. Terenem przenikania się tych dwóch światów są marzenia senne, charakteryzujące się lirycznym obrazowaniem. Istotną rolę odgrywają również widzenia. Stanowią one część życia duszy ludzkiej oraz dają możliwość kontaktu z wymiarem pozarzeczywistym, z bytami spirytualnymi. Jest to „świat cichy, głuchy i tajemniczy”. W życie bohaterów ingerują siły nadprzyrodzone, które są zaangażowane w walkę o ludzką duszę.

Sceny realistyczne nacechowane się ... więcej

* * *

Martyrologia narodu polskiego w III cz. „Dziadów” - „I śledztwo, i sąd cały toczy się tajemnie”

W Dziadach cz. III męczeństwo narodu polskiego ukazane zostało w różnych kontekstach. Adam Mickiewicz w krótkim wstępie, poprzedzającym tę część dramatu, zarysował sytuację Polaków po rozbiorach i objęciu urzędu w Wilnie przez Nowosilcowa. Polska od pięćdziesięciu lat poddawana była niezmordowanym okrucieństwom tyranów, a jednocześnie uwidaczniało się poświęcenie i wytrwałość ludu. Męczeństwo Polaków obejmowało wiele pokoleń i pociągnęło za sobą niezliczoną liczbę ofiar. W 1822 roku car Aleksander, określany przez autora jako imperator, zaostrzył politykę, zarządzając powszechne prześladowania Polaków. Szczególnie dotkliw... więcej

* * *

„Wznoszę się! Lecę! Tam na szczyt opoki” interpretacja Małej Improwizacji

Według badaczy literatury Mała Improwizacja, obok Wielkiej Improwizacji i Widzenia Księdza Piotra, stanowi ideologiczny trzon Dziadów cz. III.

Wprowadzeniem do Małej Improwizacji jest „pieśń zemsty” w wykonaniu Konrada. Stanowi ona swoisty przedśpiew inkantacyjny do właściwej treści Małej Improwizacji. Ma charakter pieśni tyrtejskiej, wzywającej do walki na śmierć i życie. Jednocześnie jest wybuchem szału i zatraceniem w nienawiści, pragnieniem wyzwolenia dzikości w ludziach. Dzikości, która poprowadzi ich ku krwawej zemście. Konrad, pełen goryczy, pragnie odwetu na wrogu, ciemiężycielu narodu ... więcej

* * *

Interpretacja Wielkiej Improwizacji - „Nazywam się Milijon – bo za miliony kocham i cierpię katusze”

Wielka Improwizacja stanowi „serce” Dziadów cz. III. To wielki wybuch sił imaginacji głównego bohatera. Sił, za pomocą których pragnie zmierzyć się z mocą Boga. Jest jednocześnie buntem jednostki w obliczu niesprawiedliwości i cierpiącego narodu, zmieniającym się w przypływie gniewu w bunt przeciwko Stwórcy.

W początkowych wersach Konrad występuje jako poeta – pieśniarz. Mówi o mocy myśli i słowa, posiadających zdolność kreowania świata fizykalnego. Wprawia w stan najwyższego napięcia uczucia, które „krążą w duszy”. Dopiero wówczas, wewnętrznie skoncentrowany, podejmuje próbę wielkie... więcej

* * *

„Róża, ta róża żyje! Wstąpiła w nią dusza.” – Widzenie Ewy – interpretacja sceny IV dramatu

Badacze i interpretatorzy Dziadów cz. III dostrzegali w scenie Widzenia Ewy wprowadzenie w wizję Księdza Piotra poprzez ostatni obraz – Ostatniej Wieczerzy Chrystusa przed pojmaniem i męką. Jest jeszcze jedna, bardziej doniosła rola tej sceny dramatu – Mickiewicz, wykorzystując szereg symbolicznych odwołań przeniósł akcję dzieła na plan mistyczny, w którym dokonała się pełna przemiana głównego bohatera, Konrada. W ten sposób Widzenie Ewy staje się ogniwem, łączącym ideowy tok III części Dziadów, zajmującym szczególne miejsce między upadkiem Konrada po Wielkiej Improwizacji, a podniesieniem krzyża z ukrzy... więcej

* * *

„Tyran wstał – Herod! – Panie, cała Polska młoda wydana w ręce Heroda” – interpretacja Widzenia Księdza Piotra

Widzenie Księdza Piotra jest rozbudowanym porównaniem – przebieg historii polskiego narodu zostaje porównany do losów Chrystusa, znanych z Ewangelii. W całości wizji można wyróżnić grupy obrazów, stanowiących niezwykle plastyczne i wizualne odpowiedzi na kolejno stawiane kwestie przez bernardyna. Cechą szczególną tej sceny będzie pytajna forma zwrotów, rozpoczynających każdą z trzech grup obrazów, składających się na Widzenie Księdza Piotra. Budowa wizji jest zadziwiająco zdyscyplinowana i logiczna, rozwija się w jednym kierunku, przynoszącym wzrost skali znaczenia zbiorowości narodowej.

Wstępem do wizji jest krótki ... więcej

* * *

„Dziady” cz. III jako dramat romantyczny i arcydramat polski

Dramat romantyczny ukształtował się w epoce romantyzmu w opozycji do reguł dramaturgii klasycystycznej. Dziady cz. III posiadają cechy charakterystyczne dla tego gatunku:

- Odrzucenie zasady trzech jedności: akcji, miejsca i czasu.

- Fabuła dramatyczna o luźnej kompozycji, składająca się z dziewięciu scen o odrębnej tematyce.

- Swoboda łączenia elementów dramatycznych z epickimi i lirycznymi.

- Sceny zbiorowe.

- Splatające się wątki realistyczne z fantastycznymi.

- Łączenie tragedii z komedią, patosu z groteską.

- W jednym utworze wykorzystywano różnorodne techniki dramaturgiczne, zasady gatunkowe i koncepcje stylist... więcej

* * *

„Polska – Chrystusem narodów” czy „Polska – Winkelriedem narodów” – dwie koncepcje mesjanizmu

Mesjanizm jest zespołem koncepcji filozoficzno-moralnych, wywodzących się z judaizmu. Opiera się na przekonaniu, związanym z oczekiwaniem na przyjście Bożego posłannika – Mesjasza, który miał oswobodzić z niewoli Izrael i przywrócić mu panowanie nad światem. Judaistyczna koncepcja mesjanizmu stała się wzorem dla założeń historiozoficznych. Zgodnie z nimi wyjątkowe jednostki lub narody miały do spełnienia szczególną misję – zbawienia albo odrodzenia ludzkości w drodze cierpienia.

Mesjanizm historiozoficzny przyswoili i dostosowali do realiów przełomu XVIII i XIX wieku romantycy polscy, wyrażając przeświadczenie o szcze... więcej

* * *

Motywy literackie w „Dziadach” Mickiewicza

Motyw śmierci

Dla Upiora z wiersza Upiór i Gustawa z IV części Dziadów śmierć jest sposobem na zakończenie udręki życia bez ukochanej. Niestety ich tragiczny los nie zmienia się nawet po samobójstwie. Obaj zjawiają się wśród żywych, aby rozpamiętywać swoje uczucia i cierpieć, ponieważ ich miłość jest wieczna i przekracza nawet granice wyznaczone życiem ludzkim. Śmierć w Dziadach cz. II przenosi dusze zmarłych w świat metafizyczny, gdzie muszą odpokutować swoje winy i zrozumieć błędy, jakie popełnili za życia. Śmierć nie wyklucza ich również z życia mieszkańców wioski – co roku zjawiają się na obrz... więcej

* * *

Najważniejsze inscenizacje „Dziadów”

Dziady nie doczekały się inscenizacji za życia Adama Mickiewicza. Po raz pierwszy dramat został wystawiony w Teatrze Miejskim w Krakowie w 1901 roku, w reżyserii Stanisława Wyspiańskiego. W roli Konrada wystąpił Andrzej Mielewski. Wyspiański przeniósł akcję dzieła z kaplicy na litewskim cmentarzu do krakowskiego kościoła i usunął z treści spektaklu ustępy czysto epickie. Inscenizacja miała charakter średniowiecznego misterium. Reżyser ograniczył świat aniołów i diabłów oraz wątek mesjanistyczny.

Czterokrotnie Dziady wystawiał Leon Schiller Lwowie (1932), Wilnie (1933), Warszawie (1934) oraz w ... więcej

* * *

Najważniejsze cytaty „Dziadów”

Dziady cz. II

„Ciemno wszędzie, głucho wszędzie,
Co to będzie, co to będzie?” [chór]

„Bo słuchajcie i zważcie u siebie,
Że według Bożego rozkazu:
Kto nie doznał goryczy ni razu,
Ten nie dozna słodyczy w niebie” [prawda głoszona przed duchy Józia i Rózi]

„Bo kto nie był ni razu człowiekiem,
Temu człowiek nic nie pomoże” [prawda moralna głoszona przez Widmo Złego Pana]

„Bo słuchajcie i zważcie u siebie,
Że według Bożego rozkazu:
Kto nie dotknął ziemi ni razu,
Ten nigdy nie może być w niebie.” [prawda moralna głoszona przez Z... więcej

* * *

Bibliografia

1) Kępiński Z.: Mickiewicz hermetyczny, PIW, Warszawa 1980

2) Problemy polskiego romantyzmu, pod red. M. Żmigrodzkiej, Wyd. Ossolineum, Wrocław 1974

3) Słownik literatury polskiej XIX wieku, pod red. J. Bachórza, Ossolineum, Wrocław 1991

4) Słownik terminów literackich, pod red. J. Sławińskiego, Ossolineum, Wrocław 1998

5) Weintraub W.: Mickiewicz – mistyczny polityk, Wyd. Naukowe 1998

6) Witkowska A.: Wielcy romantycy polscy, Wiedza Powszechna, Warszawa 1980

7) Witkowska A.: Mickiewicz. Słowo i czyn, PAN, Warszawa 1975

8) Zgorzelski Cz.: O sztuce poetyckiej Mickiewicza, PIW, Wa... więcej

* * *

Opinie wybitnych o Mickiewiczu

„Coś ty ludziom uczynił, Mickiewiczu?”

Cyprian Norwid

„Za życia można o błędach czyich mówić. Lecz śmierć ma dłuto nieśmiertelne i rzeźbi człowieka w posąg biały, czysty, idealny, na którego kształtach marmurowych tylko piękno ducha jego odbić się powinno. Niech więc taki posąg z niego stanie, wzniesion pamięcią plemion słowiańskich - bo to nie tylko narodu polskiego, ale wszystkich plemion słowiańskich był największy wieszcz”

Zygmunt Krasiński

„Gdy przyszli, by jak co dzień odebrać rozkazy,
Zaszli drogę im ludzie, co umarłych strzegą,
I rzekli: "Nie możemy wpuścić was do ... więcej

* * *





Tagi:
• Dziady Adam Mickiewicz • Adam Mickiewicz - Dziady • Dziady Mickiewicza • Obraz społeczeństwa polskiego w Dziadach • Charakterystyka warstw społecznych w Dziadach • Społeczeństwo polskie w Dziadach • Martyrologia narodu polskiego w Dziadach • Wielka Improwizacja • Dziady - Wielka Improwizacja interpretacja • Streszczenie Dziadów • Dwie koncepcje mesjanizmu • Mała Improwizacja • Prawdy moralne w Dziadach • Moralność w Dziadach • Biografia bohatera romantycznego • Bohater romantyczny • Społeczeństwo rosyjskie w Dziadach • Widzenia Księdza Piotra - interpretacja • Dziady - cytaty • Mała Improwizacja - intrpretacja • Trzy godziny: rozpaczy, miłości i przestrogi w IV części Dziadów • Opracowanie Dziadów • Dziady cz. I • Dziady cz. II • Dziady cz. III • Dziady cz. IV • Warstwy społeczne w Dziadach • Gustaw - Konrad - charakterystyka • Charakterystyka Gustawa - Konrada • Ksiądz Piotr